Relacja macochy i ojczyma a dziecko partnera w rodzinie patchworkowej
W rodzinie patchworkowej na początku najlepiej sprawdza się rola życzliwego dorosłego, który wspiera dziecko, ale go nie wychowuje. Dyscyplina i ważne decyzje zostają przy rodzicu biologicznym, a zasady domu ustalacie stopniowo, najpierw we dwoje, potem razem z dziećmi. W ten sposób dziecko nie musi wybierać między rodzicami, a Ty masz czas, żeby spokojnie zbudować z nim relację. Rola macochy i ojczyma może się później poszerzać, zwykle wtedy, gdy dziecko samo zaczyna na to pozwalać i budować relacje.
Dlaczego dziecko twojego partnera trzyma dystans
Nowy partner mamy czy taty pojawia się zwykle po rozwodzie lub rozstaniu, czyli po zmianie, na którą dziecko nie miało wpływu. Dorośli zdążyli się już pożegnać z poprzednim związkiem, a dziecko często jeszcze nie i nierzadko po cichu liczy, że rodzice do siebie wrócą. Nie ma się co dziwić, potrzeba trochę czasu, by oswoić się z nową sytuacją. Nowa osoba w domu odbiera tę nadzieję, więc trudno oczekiwać, że dziecko od razu ją zaakceptuje.
Do tego dochodzi lojalność wobec drugiego rodzica. Dziecko, które polubi macochę, może mieć poczucie, że zdradza mamę, a takie, któremu dobrze z ojczymem, że odbiera coś tacie. Psychologowie nazywają to konfliktem lojalności. Stąd biorą się milczenie przy stole, odmowa wspólnych wyjazdów albo chłodna uprzejmość. Zwykle nie jest to ocena Ciebie, tylko sposób, w jaki dziecko oswaja się z nową sytuacją i chroni więź z rodzicem, którego widuje teraz rzadziej.
Rola macochy i ojczyma na początku: życzliwy dorosły, nie drugi rodzic
Na starcie dziecko potrzebuje kogoś, kogo może zaakceptować bez poczucia, że traci mamę albo tatę. Dlatego na początku wystarczy, że jesteś obok i interesujesz się jego sprawami, nie przejmując wychowania i nie konkurując z biologicznym rodzicem. Możesz pomóc w lekcjach czy zapytać o ulubiony serial, ale rozliczanie z ocen i pilnowanie godziny powrotu zostaw na razie partnerowi.
Relację z dzieckiem partnera buduje się powoli i bez nacisku. Tempo wyznacza dziecko, a rozmowa łatwiej się klei przy zwykłych czynnościach, na przykład w drodze do szkoły albo przy gotowaniu, niż przy stole „na poważnie”. Nie musisz też oczekiwać, że dziecko będzie mówić do Ciebie „mamo” czy „tato”, bo imię w zupełności wystarczy. Prezenty i pobłażliwość zwykle nie pomagają akceptować nowej sytuacji, ponieważ dziecko szybko wyczuwa, kiedy ktoś zabiega o jego sympatię, i wycofuje się jeszcze bardziej. Nawet jeśli samo narzeka na drugiego rodzica, lepiej się do tego nie dokładać.
Nowy związek to trudna sytuacja, a najlpsze, co możesz zrobić, to być cierpliwym. Wychowanie dzieci, tym bardziej tych przysposobionych, nie polega na dyrygowaniu, czy wchodzeniu w nieswoją rolę. Autorytet przychodzi z czasem i rośnie razem z zaufaniem. Dziecko obserwuje, czy dotrzymujesz słowa i czy reagujesz spokojnie także w gorszy dzień. Młodsze dzieci zwykle szybciej przyjmują nowego dorosłego, natomiast nastolatek, który i tak oddala się od rodziców, może potrzebować znacznie więcej czasu (więcej o tym w poradniku jak rozmawiać z nastolatkiem). Kiedy dziecko samo przychodzi do Ciebie z problemem albo zaprasza Cię do swoich spraw, to znak, że Twoja rola może się powoli poszerzać.
Nie musisz kochać dzieci partnera
Wiele osób w nowej rodzinie ma poczucie winy, bo nie czuje do dzieci partnera tego, co do własnych, albo po prostu je lubi i nic więcej. To częste i zupełnie ludzkie. Żeby dziecko czuło się przy Tobie bezpiecznie, wystarczą szacunek i przewidywalność. Możesz je z czasem pokochać, ale relacja może też pozostać spokojna i życzliwa, co również jest dobrym scenariuszem.
Presję zwiększa też stereotyp złej macochy, znany jeszcze z baśni. Kobiety w tej roli często wymagają od siebie więcej niż ktokolwiek w rodzinie, żeby udowodnić, że są inne, a ojczymowie mierzą się z podobną presją, tylko rzadziej się o niej mówi. Dobrze wtedy przypomnieć sobie, że nikt nie oczekuje, że zastąpisz dziecku mamę czy tatę.
Kto wychowuje i jak ustalać zasady w rodzinie patchworkowej
Na początku dyscyplina zostaje przy rodzicu biologicznym. To rodzic ustala konsekwencje i rozmawia z dzieckiem o trudnym zachowaniu. Ty możesz pilnować ustaleń w jego imieniu, trochę jak zaufana ciocia czy opiekunka, więc zamiast „u mnie tak nie będzie” mówisz raczej „tata prosił, żebyś skończył grać o dwudziestej”. Dzięki temu dziecko nie ma wrażenia, że ktoś, kogo dopiero poznaje, przejął władzę w domu, a Ty nie stajesz się osobą, na którą spada cały jego bunt.
Zasady najlepiej najpierw uzgodnić we dwoje, a dzieciom przedstawić je ustami rodzica biologicznego. Przed taką rozmową dobrze jest wspólnie odpowiedzieć sobie na kilka pytań:
Lepiej sprawdza się kilka jasnych reguł, które dotyczą wszystkich domowników, łącznie z dorosłymi, niż długi regulamin. Jeśli oboje macie dzieci z poprzednich związków, te same zasady dla wszystkich zmniejszają poczucie niesprawiedliwości i rywalizację między nimi. W drugim domu mogą obowiązywać inne reguły, na przykład dziecko gra tam dłużej albo później chodzi spać. Zwykle nie da się tego ujednolicić i nie ma sensu z tym walczyć. Wystarczy spokojne „u nas jest tak, a u mamy inaczej”, bez komentowania drugiej strony.
Jak mówić o swoich potrzebach bez obwiniania, piszemy w tekście o komunikatach typu JA, a codziennym rozmowom poświęciliśmy artykuł o komunikacji w rodzinie patchworkowej.

Różnice zdań co do wychowania na pewno się pojawią i lepiej omawiać je bez dzieci. To także dobry moment, żeby zadbać o relację we dwoje, bo na początku nowego związku łatwo zepchnąć ją na dalszy plan. Warto znaleźć czas tylko dla siebie i rozmawiać wprost również o trudniejszych uczuciach, takich jak zazdrość o czas poświęcany dziecku. Jeśli te rozmowy regularnie kończą się kłótnią i awanturą, pomocna może być terapia par, w której postronna osoba – terapeuta nie staje po żadnej stronie.
Kiedy warto porozmawiać z psychologiem
Nowa rodzina potrzebuje czasu, żeby się poukładać, i nie każda trudność wymaga specjalisty. Wsparcie warto rozważyć, gdy:
- wracacie do tych samych kłótni o dzieci i nie udaje się ich rozwiązać,
- masz poczucie obcości we własnym domu, a rozmowy ze swoim partnerem niczego nie zmieniają,
- dziecko od dłuższego czasu jest wycofane albo jego zachowanie wyraźnie się zmieniło.
Dla nowego partnera terapia par często jest pierwszym miejscem, w którym może mówić o swojej perspektywie bez obawy przed oceną. Czasem lepiej sprawdza się terapia indywidualna, a gdy trudności dotyczą nastolatka, pomocna bywa psychoterapia młodzieży.
Nie musisz z góry wiedzieć, która forma będzie dobra, bo od tego jest konsultacja wstępna z psychologiem. Razem z terapeutą ustalicie na niej, czy lepiej przyjść we dwoje, czy zacząć od spotkania indywidualnego.
Jeśli szukasz psychoterapeuty w Warszawie, Centrum Terapii Psyche ma gabinety na Woli i w Śródmieściu, a sesje prowadzimy też online, więc możesz wybrać formę, która jest dla Ciebie wygodniejsza. Umów konsultację wstępną i porozmawiaj o tym, jak odnaleźć swoje miejsce w nowej rodzinie.

autorka: Marta Laskowska-Nowara
psycholożka, psychoterapeutka
Ważna informacja
Treści na naszym blogu mają charakter informacyjny (edukacyjny) i nie zastępują profesjonalnej diagnozy. Pamiętaj, że nie należy diagnozować się na własną rękę. Każdy przypadek jest inny i wymaga indywidualnego podejścia. Jeśli czujesz, że potrzebujesz wsparcia, nasi specjaliści są do Twojej dyspozycji, aby w bezpiecznych warunkach pomóc pomóc Ci odzyskać równowagę.